Dziecko doświadczające przemocy w rodzinie
Specjalista: Sławomir Adamczewski
Przemoc jakiej dzieci doświadczają w rodzinie to bolesny i trudny problem. Wymaga naszej największej uwagi i zaangażowania aby go przerwać i ograniczyć jego skutki. Bycie ofiarą przemocy we własnej rodzinie zagraża dzieciom nie tylko fizycznie i emocjonalnie. Może też zaburzyć ich rozwój, rozwinięcie ich pełnego potencjału i dalsze szczęśliwe życie
Rodzaje przemocy wobec dzieci
Przemoc w rodzinie to poważne zagrożenie dla funkcjonowania dziecka i jego prawidłowego rozwoju. Wbrew obiegowej opinii nie zdarza się tylko w “patologii”. Czasem przybiera mniej oczywiste formy. Różne rodzaje krzywdy, jakiej dziecko może doświadczyć to:
- przemoc fizyczna - to między innymi bicie, szarpanie, uderzanie przedmiotami, ale też “tradycyjne klapsy” czy inne formy przemocy cielesnej
- przemoc emocjonalna - to poniżanie i wyśmiewanie, ale też zatraszanie czy groźby (np. zastosowania wobec dziecka przemocy fizycznej). To również trudniejsza do dostrzeżenia manipulacja emocjonalna
- przemoc seksualna - to wykorzystywanie seksualne dzieci takie jak molestowanie czy nawet gwałty. Ale też eksponowanie dziecka na treści pornograficzne czy stawianie dziecka w sytuacji o charakterze erotycznym
- przemoc przez zaniedbanie - wyraża się nie poprzez stosowanie przemocy, ale brak zaspokojenia potrzeb dziecka. Np. zaniedbywanie potrzeb materialnych, tych związanych z opieką medyczną, jak również edukacyjnych i rozwojowych czy wreszcie emocjonalnych
Pamiętajmy, że każda forma przemocy w rodzinie to traumatyczne zjawisko. Ma niezwykle negatywne skutki dla dziecka i może powodować traumy. Jej dostrzeżenie i zatrzymanie może być kluczowe dla dalszego rozwoju młodej osoby
Objawy przemocy w rodzinie
Objawy przemocy w rodzinie mogą być różnorodne. Zależą od indywidualnych doświadczeń dziecka i rodzaju przemocy, jakiej doznało. Niektóre z nich są łatwiejsze do dostrzeżenia - choćby siniaki czy nawet złamania. Inne wymagają dokładniejszej obserwacji dziecka i obdarzenia go uwagą. Warto zwracać szczególną uwagę na takie związane z dziecięcą psychiką i emocjonalnością:
- lęki i stany lękowe
- silniejsze napięcie
- stany depresyjne
- trudności w nawiązywaniu relacji (zarówno rówieśniczych jak i z dorosłymi)
- agresja wobec innych
- wycofanie i izolowanie się
- niską samoocenę i poczucie własnej wartości
- trudności z regulowaniem emocji
- problemy z zaufaniem (szczególnie wobec dorosłych) czy budowaniem bliskości
Przemoc wobec dziecka - co robić
W sytuacji, gdy dziecko doświadcza przemocy w rodzinie postawa i reakcja innych dorosłych może być kluczowa. Nauczyciele, opiekunowie ale też znajomi czy dalsi krewni mogą pomóc dziecku i zapewnić mu bezpieczeństwo oraz wsparcie emocjonalne. Oto kilka wskazówek, jak dorośli mogą zareagować wiedząc, że dziecko doświadcza przemocy w rodzinie:
- zachowaj spokój - przemoc wobec dziecka może nas poruszać. Wywołuje złość i gniew na sytuację i sprawców. Jednak zachowanie spokoju jest bardzo ważne, aby nie przestraszyć dziecka i nie zburzyć jego zaufania. Pamiętaj, że wiedząc możesz pomóc
- słuchaj uważnie - pozwól dziecku opowiedzieć jego historię. Nie osądzaj i nie podawaj “prostych rozwiązań”. Staraj się zrozumieć, co przeżywa i stwórz przestrzeń, żeby mogło opowiedzieć co je spotkało
- uznaj uczucia dziecka - dzieci doświadczające przemocy w rodzinie często są zagubione we własnych emocjach. Doświadczają krzywdy od najbliższych, a to wywołuje “mętlik w głowie”. Zapewnij dziecko, że ma prawo czuć wszystko co czuje
- nie obiecuj zachowania tajemnicy - to szczególnie trudna kwestia. Dziecko może wstydzić się tego, co je spotyka i bać się o tym mówić. Staraj się zapewnić, że stoisz po jego stronie. Pomóż mu zrozumieć, że nieraz zaangażowanie dorosłych to jedyna droga
- zapewnij bezpieczeństwo - w niektórych sytuacjach reakcja policji lub pracowników socjalnych może być niezbędna. Postaraj się przekonać dziecko, że wezwanie pomocy ma mu służyć i uzyskaj jego zgodę. Pamiętaj jednak, że przy zagrożenia zdrowia czy nawet życia dziecka wezwanie np. policji jest konieczne
- pomóż skorzystać z profesjonalnej pomocy - skonsultuj się ze specjalistami lub instytucjami mającymi doświadczenie w pracy z ofiarami przemocy. To mogą być psycholodzy, terapeutci lub pracownicy socjalni
Wsparcie dla dzieci doświadczających przemocy w rodzinie
Zapewnienie bezpieczeństwa i przerwanie przemocy to pierwszy krok w udzieleniu pomocy dziecku, które jest ofiarą przemocy. Jego doświadczenia mogły pozostawić silny ślad zarówno na ciele jak i w psychice. Empatyczne środowisko, grupa wsparcia czy wreszcie terapia mogą pomóc w przepracowaniu traumy i odzyskaniu równowagi emocjonalnej.
Przystań z nami prowadzi internetową grupę wsparcia, gdzie osoby doświadczające przemocy znajdą przestrzeń do bezpiecznego wyrażenia swoich emocji. Znajdziecie ją tutaj
Oferujemy też pomoc specjalistów mających doświadczenie w pracy z ofiarami przemocy w rodzinie. Tutaj czekają na was osoby, gotowe udzielić wsparcia.
Autor: